Sự tích chùa Hương và Bà Chúa Ba: chuyện công chúa Diệu Thiện tu ở Hương Sơn
Bà Chúa Ba ở chùa Hương là ai, chuyện công chúa Diệu Thiện từ đâu đến, vì sao người Việt tin bà tu ở Hương Sơn và các địa danh trong vùng gắn với chuyện.
#văn học dân gian
Khi hai làng kể hai bản khác nhau: đối xử thế nào với dị bản truyền thuyết
Một vị thần, một câu chuyện mà hai làng kể khác nhau, có khi cùng nhận là nơi gốc. Vì sao dị bản xuất hiện và cách kể lại mà không làm bên nào thấy bị xem nhẹ.
Mô-típ tượng trôi dạt vào bến: vì sao thần trong chuyện làng hay đến bằng đường nước
Tượng gỗ trôi sông mắc vào bến, trai làng khiêng không nổi, chỉ một người nhấc được: mô-típ lặp lại từ Bắc vào Nam và ra cả Nhật, châu Âu. Nó kể gì?
Mô-típ chuông chìm dưới nước: chuông, vạc, gươm và những báu vật nằm dưới đáy hồ
Chuông Quy Điền bỏ ở ruộng rùa, lưỡi gươm vớt lên trong lưới, chuông thành Ys kêu dưới biển: vì sao chuyện kể ưa đặt báu vật dưới nước và nên đọc chúng thế nào.
Mô-típ báo mộng trong chuyện lập đền chùa: ai mơ, mơ thấy gì, giấc mơ làm gì cho làng
Vua mơ thấy Quan Âm, bô lão mơ thần chỉ đất dựng đền: báo mộng là mô-típ dày đặc trong sự tích di tích. Bài đọc nó như văn học dân gian, không giải mộng.
Cây không chặt được, cây chảy máu: mô-típ cây thiêng trong chuyện kể ở di tích
Rìu mẻ, người chặt ngã bệnh, thân cây rỉ nhựa đỏ: chuyện cây không chặt được có ở nhiều đền chùa. Bài đọc mô-típ ấy, giải thích lớp sinh học và chức năng giữ câ
Thần hoá người thường để thử lòng: bà lão, cô hàng nước trong chuyện kể di tích
Bà cụ ăn xin xin cơm, cô hàng nước bên đường, bà lão áo đỏ trên đồi: vì sao thần trong chuyện Việt hay đội lốt người thường, và mô-típ ấy dạy cộng đồng điều gì.
Thần âm phù đánh giặc: mô-típ chiến thắng nhờ thần và lệ phong thần sau chiến công
Tiếng ngâm thơ trong đền bên sông Như Nguyệt, thần núi báo trước binh biến, triều đình gia phong thần sau chiến thắng: đọc mô-típ âm phù như văn học và sử.
Chuyện linh ứng Việt so với Nhật Bản, Trung Hoa, châu Âu: giống ở đâu, khác ở đâu
Sách chí quái, chuyện duyên khởi chùa Nhật, truyện các thánh châu Âu và thần tích làng Việt: đặt cạnh nhau để thấy chuyện linh ứng Việt có nét riêng nào.
Chuyện linh ứng để làm gì: chính danh cho làng, giữ di tích và giữ đất qua lời kể
Vì sao làng nào cũng có chuyện thần linh ứng: chuyện kể giúp làng có danh, giữ đình đền, giữ đất công, giữ cây rừng. Đọc chức năng của chuyện, không bàn thật gi
Chuyện kỳ bí về di tích lan trên mạng: dấu hiệu một câu chuyện mới bịa gán cho chỗ cũ
Một bài đăng kể chuyện lạ ở ngôi đền trăm tuổi có thể chỉ mới ra đời tuần trước. Cách lần nguồn, so dị bản và nhận ra chuyện bịa gán cho di tích cũ.