Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Sự tích chùa cổ
Chuyện lập chùa theo truyền thuyết và theo bia ký: giấc mộng vua Lý Thái Tông và chùa Diên Hựu (Một Cột) ở góc chuyện kể, bà già áo đỏ trên đồi Hà Khê và chùa Thiên Mụ, Man Nương và hệ thống chùa Tứ Pháp (Dâu, Đậu, Tướng, Dàn) ở góc sự tích chùa, chùa Keo và Thiền sư Không Lộ, chùa Thầy và Từ Đạo Hạnh, chùa Hương và sự tích Bà Chúa Ba, chùa Bút Tháp, chùa Trấn Quốc; phần nào bia, sử chép được, phần nào là lời kể; vì sao chùa Việt hay gắn với một giấc mộng, một nhân vật huyền thoại.
10 bài viếtChuyện kể ở đền, phủ, đình
Chuyện dân làng kể về một ngôi đền, phủ, đình cụ thể: đền Quán Thánh và chuyện trấn yêu ở góc truyền thuyết thành Thăng Long, đền Kiếp Bạc, đền Bà Kiệu, đền Voi Phục, đền Bạch Mã ở góc chuyện xây thành, đền Sòng, phủ Tây Hồ và giai thoại Phùng Khắc Khoan gặp Mẫu, đình làng và những chuyện "rước thần về làng", chuyện bát hương, sắc phong thất lạc rồi tìm lại; vì sao mỗi ngôi đền đều có "chuyện của riêng nó".
10 bài viếtTruyền thuyết thành quách, kinh đô
Cổ Loa và giếng Ngọc, chuyện Mỵ Châu – Trọng Thuỷ, ngọc trai và lông ngỗng như văn học dân gian; Thăng Long và chuyện rồng bay, thần Long Đỗ, chuyện xây thành sụt lở; Hoa Lư và giai thoại cờ lau tập trận của Đinh Bộ Lĩnh; thành nhà Hồ và chuyện đá xây thành; kinh thành Huế và các giai thoại cung đình được kể lại; thành cổ Quảng Trị, thành Gia Định ở góc giai thoại; tách chuyện kể khỏi khảo cổ học.
10 bài viếtSự tích địa danh, sông hồ và giếng
Vì sao nơi này có tên ấy: hồ Gươm và chuyện trả gươm ở góc tên hồ, hồ Tây với trâu vàng và chuyện hồ Kim Ngưu, sông Tô Lịch, đầm Dạ Trạch và Chử Đồng Tử ở góc địa danh, Mê Linh, Phù Đổng – Sóc Sơn và dấu chân ngựa, ao làng, giếng làng có chuyện (giếng Ngọc, giếng chùa), cầu, bến đò, ngã ba sông mang tên một truyền thuyết; địa danh dân gian giải thích theo chuyện (từ nguyên dân gian) và địa danh học giải thích khác thế nào.
10 bài viếtTruyền thuyết núi, hang, đá và đảo
Hòn Vọng Phu (Lạng Sơn, Thanh Hoá, Bình Định…) và các bản kể người vợ chờ chồng hoá đá; hòn Trống Mái ở Sầm Sơn, Hạ Long và chuyện rồng mẹ – rồng con, động Hương Tích, động Phong Nha, Ngũ Hành Sơn và chuyện quả trứng rồng, núi Bà Đen ở góc chuyện kể về ngọn núi, núi Sam, núi Tản và chuyện chia núi, Hòn Chồng – Hòn Vợ ở Nha Trang, các hòn đảo mang tên truyền thuyết; vì sao người Việt nhìn đá thành người, thành vật.
10 bài viếtChuyện kể di tích miền Trung và phương Nam
Tháp Chăm và các truyền thuyết người Chăm kể (tháp Pô Klong Garai, tháp Po Sah Inư, Mỹ Sơn ở góc chuyện kể), Huyền Trân công chúa và đất Ô – Lý trong lời kể dân gian, chùa Khmer Nam Bộ và chuyện lập chùa của phum sóc, chuyện tượng Bà Chúa Xứ núi Sam được tìm thấy ở góc lời kể, miếu Bà Thiên Hậu của người Hoa và chuyện ghe bầu, Óc Eo – núi Ba Thê và giai thoại kho báu, đình thần Nam Bộ và chuyện người mở đất, chuyện kể ở Tây Nguyên về núi, thác, hồ (Biển Hồ, thác Dray Nur).
10 bài viếtGiai thoại danh nhân bên di tích
Những người có thật để lại giai thoại ở một nơi chốn: Lý Công Uẩn và chùa Cổ Pháp, Trần Nhân Tông và Yên Tử, Nguyễn Trãi ở Côn Sơn – Kiếp Bạc, Chu Văn An và Chí Linh, Mạc Đĩnh Chi, Lương Thế Vinh, Nguyễn Bỉnh Khiêm và am Bạch Vân, Hồ Xuân Hương và các đề vịnh hang động, Nguyễn Du và đất Tiên Điền, Lê Quý Đôn; giai thoại khác sử ở đâu, vì sao dân gian gán chuyện lạ cho người tài (sấm Trạng Trình, phép lạ của thiền sư).
10 bài viếtMô-típ chuyện linh ứng: đọc như văn học dân gian
Những mô-típ lặp lại khắp nơi: tượng trôi sông dạt vào bến rồi không ai nhấc nổi, chuông nổi chuông chìm, báo mộng chỉ chỗ xây đền, cây không chặt được, rắn thần giữ đền, nước giếng không cạn, "rước thần" bằng kiệu tự đi; mô-típ ấy nói gì về cộng đồng (tìm chính danh cho làng, giữ di tích, chuyển giao đất), so với chuyện linh ứng ở Nhật, Trung Hoa, châu Âu; cách nhà folklore học ghi chép và phân loại.
10 bài viếtSách cổ chép chuyện lạ và di tích
Lĩnh Nam chích quái, Việt điện u linh, Thiền uyển tập anh, Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ), Công dư tiệp ký (Vũ Phương Đề), Tang thương ngẫu lục, Vũ trung tuỳ bút, Lan Trì kiến văn lục, Đại Nam nhất thống chí, Hoàng Lê nhất thống chí ở góc giai thoại; mỗi sách: ai soạn, thời nào, chép những chuyện gì, chuyện nào gắn di tích nào, đọc bản dịch nào cho người mới; thần tích – ngọc phả ở làng như một "sách" riêng.
10 bài viếtKể lại chuyện di tích có trách nhiệm
Chuyện "kỳ bí" lan trên mạng xã hội về di tích: nhận ra chuyện mới bịa gán cho chỗ cũ, ảnh ghép, video "hiện tượng lạ"; kể truyền thuyết cho trẻ em trước chuyến đi; thuyết minh viên, hướng dẫn viên kể sao cho đúng nguồn; làm video, podcast kể chuyện lạ mà không xúc phạm cộng đồng nơi đó; ghi chép chuyện của người già trong làng trước khi mất; khi hai làng kể hai bản khác nhau.
10 bài viết